السيد مرتضى العسكري ( مترجم : زنجانى ، سردارنيا )
658
عبد الله بن سبأ وأساطير أخرى ( عبد الله بن سبأ و ديگر افسانه هاى تاريخى ) ( فارسى )
آخرين نظر ما در بارهء عبد الله بن سبأ اما عبد الله بن سبأ به قيافهء اول : خلاصهء نظر و عقيدهء ما در اين مورد ، اين است كه اصلًا يك چنين شخصيّتى با چنين قيافهاى وجود نداشته ، و شخصى به نام عبد الله بن سبأ با آن قيد و شرط و خصوصيّاتى كه در اين گروه روايات آمده است ، حقيقت ندارد . بلكه افكار مسموم چنين شخصيّتى را آفريدهاند و دستهاى مرموز و جنايتكارى اين افسانه را در تاريخ اسلام ساخته و پرداختهاند و بعداً هم مردم عوام با نقل خود ، آن را پرورش و توسعه دادهاند تا به صورت يك واقعيّت تاريخى در آمده و به صورت حقيقتى غير قابل ترديد جلوهگر و شايع گرديده است . هر يك از مؤلّفان و نويسندگان هم كه اين افسانه را در كتاب خود نقل نموده ، آن را از همين دو مدرك و مأخذ يعنى افكار مسموم و افواه عوام گرفته است . و امّا عبد الله بن سبأ در قيافهء دوم : انشاء الله در فصل آينده ، پرده از روى حقيقتش برداشته ، و توضيح بيشترى در بارهء آن خواهيم داشت . خلاصهء بررّسى احاديث غاليان آنچه گفتيم در بارهء احاديث و رواياتى بود كه نام عبد الله بن سبأ در آنها آمده است . و امّا حديثهايى كه مربوط به غاليان مىباشد و در آنها نام عبد الله بن سبأ نيامده است ، يكى از آنها در رجال كشّى است و آن همان حديث هشتم است كه مىگويد : امام ( ع ) در خانهء همسرش ( امّ عمرو عنزيه ) بود كه عدّهاى از غاليان را به حضورش آوردند . . . در ضعف و ساختگى اين روايت ، همين بس كه در پيش گفتيم هيچ رجال شناس و شرح حال نويس و هيچ مورخ و حديثشناسى براى امير مؤمنان ( ع ) همسرى به نام ( امّ عمرو ) از قبيلهء ( عنزه ) نشناخته است تا غاليان را در موقعى كه آن حضرت در نزد اين همسرش بوده است ، بياورند ! ! و يكى ديگر از اين روايات ، از مردى نقل گرديده كه نام او ذكر نشده است و در واقع راوى و ناقل اين روايت ، معلوم نيست تا اعتبار آن و در نتيجه صحّت و يا